اطلاعات

همواره اين سؤال مطرح بوده است كه آيا مي توان از عينك براي هميشه راحت شد؟ دكترحميدرضا صابر، جراح و متخصص چشم: براي همه مردم دنيا اين رؤيا وقتي به واقعيت نزديك شد كه درمان دوربيني و نزديكي بيني و آستيگمات با ليزر اگزايمر فراهم آمد.
چشم پزشكان با ليزيك و تكنيك هاي مشابه به درمان عيوب انكساري پرداختند و ميليونها نفر در سراسر دنيا از وابستگي شديد به عينك راحت شدند.
اما نيمي ازجمعيت دنيا يعني افراد بالاي ۴۰سال با اين مشكل روبرو هستند كه بايد براي مطالعه و نزديك عينك بزنند يا اگر عمر هرفرد را ۸۰سال درنظر بگيريم نيمه دوم آن را هرفرد بايد عينك مطالعه داشته باشد و از آنجا كه اين يك علامت پيري تلقي مي شود تلاش هاي بسياري براي رهايي از عينك مطالعه صورت گرفت.
روشهاي درماني مختلفي مانند استفاده از لنزهاي تماسي دوكانونه، لنزهاي پيرچشمي و مولتي فوكال امتحان شدند.
لنزهاي قابل برداشتن رضايت بيماران را تأمين نمي كرد. روشهاي جراحي مانند لنزهاي دوكانونه و چندكانونه، لنزهاي تطابقي باقابليت جابه جايي هنگام تطابق و لنزهاي كماني شكل بعد ازجراحي آب مرواريد به كارگرفته شدند.
روشهاي تنظيم يك چشم براي دور و چشم ديگر براي نزديك در ضمن جراحي و ليزر با استقبال خوبي مواجه شدند اما اين روشها براي همه بيماران مناسب نيستند. چشمي كه براي نزديك درحد ۱‎/۲۵ تنظيم مي شود مي تواند اشياي دور را ببيند. بخصوص وقتي كه دركنار چشم ديگر كه نمره آن صفر است باشد.
تفسير مغزي از دو تصوير كه در دو نيمكره مغز مي روند به مرور زمان به گونه اي تغييرمي يابد كه بيمار ناخودآگاه دور و نزديك را راحت مي بيند بدون اينكه از تاري تصوير در چشم نزديك بين احساس ناراحتي كند.
اين موضوع زمينه اصلي يك انقلاب در درمان پيرچشمي بود. يعني اگر تطابق واقعي امكانپذير نيست چرا از تفسير مغزي همراه با تطابق مصنوعي و تغيير دامنه تطابقي استفاده نكنيم؟

دكتر محمد ناصر هاشميان
در دهه گذشته با پيشرفت چشمگير
در ابداع روش هاي جديد، سعي شده با تغيير شكل و قدرت قرنيه،
عيب انكساري برطرف شود.

مقدمه: نقش اساسي چشم و ساختمان بسيار پيچيده آن ديدن است. براي خوب ديدن لازم است تمام قسمت هاي چشم از پلك ها گرفته تا شبكيه و عصب بينايي ، سالم و با هماهنگي كار كنند از جمله موارد لازم براي ديدن واضح و شفاف، سلامت ساختماني قرنيه ولنز به عنوان سيستم هاي انكساري چشم هستند. منظور از انكسار در واقع مسيري است كه شعاع هاي نوري از اشياي مختلف درميدان بينايي ما تا تشكيل تصوير واضح بر روي شبكيه و از طريق عصب بينايي به مركز بينايي در مغز طي مي كند و سبب ديدن مي شود.
عوامل مؤثر در انكسار نور و نمره چشم
شكل قرنيه، قدرت عدسي چشم و اندازه چشم در مجموع مسؤول واضح بودن تصاوير و اشياء بر روي شبكيه هستند و براي اينكه يك فرد بتواند به صورت واضح اشياء را بدون استفاده از عينك ببيند لازم است تمامي اجزاي ذكر شده به طوري در تناسب با همديگر باشند كه موجب تشكيل تصوير واضح بر روي شبكيه شوند.
درغير اين صورت اگر قدرت چشم بيش از حد باشد باعث تشكيل تصوير در جلوي شبكيه مي شود كه به آن نزديك بيني يا ميويي مي گويند. اگر قدرت چشم كمترباشد باعث هيپرمتروكي يا دوربيني مي شود. و اگر قدرت انكساري چشم در سطح قرنيه در محورهاي مختلف قرنيه با يكديگر متفاوت باشد بيمار دچار آستيگماتيسم خواهد شد.
با ذكر اين مقدمه تلاش چشم پزشكان براي اصلاح اين عيوب انكساري از زمانهاي دور شروع شد.
ابتدا با تجويز عينك سعي شد كه اين عيوب انكساري را برطرف كنند و از حدود ۱۰۰ سال پيش تلاش هايي توسط جراحان چشم صورت گرفت كه با روش جراحي اين عيوب انكساري را اصلاح كرده و نياز بيمار به عينك را برطرف كنند.
در دهه گذشته شاهد رشد و پيشرفت چشمگيري در ابداع روشهاي جديد بوده ايم كه سعي كرده اند با تغيير در شكل قرنيه، قدرت آن را تغيير داده عيب انكساري را برطرف كنند.
با پيشرفت تكنولوژي ليزري وكاربرد آن درپزشكي، انقلاب بزرگي در حوزه جراحي هاي رفراكتيو(يا عيب انكساري) حاصل شد كه يكي از شايعترين و موفق ترين تكنيك هاي جراحي قرنيه به منظور اصلاح عيوب انكساري چشم است. و اين روش را ليزيك مي نامند. (Lasik)
تاريخچه : نخستين چشم پزشكي كه با استفاده از دستگاه ميكروكراتوم ، يك لايه نازك از قرنيه را برداشت و بر روي بستر قرنيه يا ليزراگزايمر (Excimer Lazer) به نحوي برش داد كه باعث اصلاح عيب انكساري شود دكتر يوناس پاليكاريس يوناني بود.
تكنيك عمل: در عمل ليزيك، ابتدا با استفاده از يك دستگاه مخصوص به نام ميكروكراتوم، لايه نازكي از قرنيه برداشته مي شود و سپس با استفاده ازدستگاه ليزراگزايمر و با توجه به اطلاعات لازم كه در معاينه بيمار بايد به دست آيد و تجزيه و تحليل اين اطلاعات در كامپيوتر، ميزان انرژي لازم ليزر به چشم تابيده مي شود و در پايان لايه برداشته شده مجدداً بر روي قرنيه قرار داده مي شود.
كل زمان عمل براي دوچشم حدود ۱۰ دقيقه است و پس از ۲۴ ساعت بهبودي ديد، سريع و معجزه آسا خواهد بود.
اما چه بيماراني از اين روش بهره مي برند؟ بطور كلي بيماران نزديك بين از شماره ۱ـ تا ۹ـ الي ۱۰ـ از اين روش بسيار بهره مي برند.
براي شماره هاي بالاتر هم مي توان ليزيك انجام داد اما روشهاي ديگري نيز وجود دارد كه مي تواند جايگزين ليزيك شود. در بيماران دوربين حداكثر تا نمره ۴+ توصيه به انجام ليزيك مي شود.
و در درمان آستيگماتيسم نيز حداكثر تا ۳ شماره آستيگماتيسم را با ليزيك مي توان اصلاح كرد.
درافراد پيرچشم (Presbyopia) كه بعداز سن ۴۵ سالگي، افراد دچار آن مي شونداين روش را نمي توان انجام داد.
* عضو هيأت علمي بيمارستان فارابي و دانشگاه علوم پزشكي تهران